ODPOWIEDZIALNE UŻYWANIE MEDIÓW CYFROWYCH – IDEA „3xR”

ODPOWIEDZIALNE UŻYWANIE MEDIÓW CYFROWYCH – IDEA „3xR”

Przez krótką chwilę mieliśmy nadzieję, że e-maile, czaty i Skype mogą zrekompensować nam fizyczne oddalenie. Niestety, nie mogą. Są to bardzo wartościowe narzędzia, ale sprawdzają się przede wszystkim w pracy, zaś w relacjach opartych na miłości stanowią tylko skąpy substytut kontaktu.

Jesper Jull

1. INTERNET – naturalną przestrzenią funkcjonowania dzieci w świecie cyfrowym

Od czasu powstania, a raczej umasowienia Internetu (w Polsce to połowa lat dziewięćdziesiątych XX wieku) to, kim jesteśmy, co robimy, w jaki sposób żyjemy ukazane zostać może zarówno w świecie realnym, jak i wirtualnym. Podział na życie on-line oraz off-line tak dobrze zakorzeniony w głowach osób pamiętających lata osiemdziesiąte XX wieku (pokolenie X) w ogóle nie ma racji bytu wśród przedstawicieli osób urodzonych po 1995 roku (pokolenie Z). Ci ostatni jasno przyznają, że żyją w jednym i tym samym świecie, przepływając pomiędzy rzeczywistością wirtualną a realną obecnością. Na szczęście w większości przypadków internetowe manifestacje bardzo rzadko odbiegają w znaczący sposób od tego, jak zachowujemy się poza przestrzenią Internetu. Innymi słowy oznacza to, że jeśli uda nam się wychować dziecko, które jest dobre dla innych, które potrafi podzielić się kanapkami w szkole, które ustąpi miejsca osobie starszej w publicznym środku lokomocji, to jest bardzo duże prawdopodobieństwo, że takie dziecko będzie również odpowiedzialnym i altruistycznych użytkownikiem przestrzeni Internetu. I odwrotnie: trudno oczekiwać, że dziecko zaniedbane emocjonalnie przez własnych rodziców, nudzące się, same z siebie postanowi angażować się w wirtualne rozwiązywanie realnych problemów ludzi.

Mając świadomość, że jesteśmy raczej na początku naszej ludzkiej „cyfrowej drogi” i do końca nie wiemy, jaki jest jej koniec uznajmy, że nasze zachowania, nawiązywanie relacji z innymi, budowanie naszej tożsamości za pośrednictwem internetu wciąż pozostają dla nas nieodgadnione, zastanawiające, a mechanizmy naszego uczestnictwa w sieci często pozostają jasne. A nawet jeśli już zdobędziemy takową wiedzę to wiedzmy, że gwałtowny rozwój nowych technologii (w szczególności rozwój urządzeń mobilnych funkcjonujących w oparciu o aplikacje) będzie stawiał przed nami wciąż nowe wyzwania, z wyzwaniami etycznymi włącznie. Rozwój ery cyfrowej (rok 1969 – powstanie internetu; rok 1971 – wysłanie pierwszej wiadomości e-mail; rok 1992 – wysłanie pierwszej wiadomości SMS; rok 2000 – powstanie pierwszego portalu społecznościowego) z jednej strony powoduje jeszcze większe nasze bycie w przestrzeni internetu, z drugiej zaś umacnia w nas przekonanie, że najważniejszym atrybutem życia w sieci jest pojęcie mobilności. Zakładając, że w najbliższej przyszłości dalej będziemy świadkami gwałtownego przyspieszenia rozwoju nowych technologii, to przyznajmy, że funkcjonowanie w obszarze tak zwanego trójkąta cyfrowego – którego wierzchołki wyznaczają takie pojęcie jak (1) internet,(2) mobilność, (3) aplikacje – stanie się powszechnością dla zdecydowanej większości mieszkańców naszej ziemi. Dzisiaj w dużej mierze wspomniane pojęcia  wytyczają codzienne   funkcjonowanie dzieci i młodzieży.

2. TRÓJKĄT CYFROWY NAPRAWDĘ ISTNIEJE

W jaki sposób zadbać o to, żeby w tym właśnie cyfrowym trójkącie poruszać się w sposób odpowiedzialny? Jak sprawić, aby ograniczyć występowanie takich problemów jak cyberprzemoc, seksting, przestępczość cyfrowa, problemowe używanie mediów cyfrowych? Jakimi narzędziami doprowadzić do sytuacji, w której wzrastająca w świecie cyfrowym młoda osoba wykorzystuje przestrzeń Internetu z korzyścią dla siebie, dla własnego rozwoju, dla bliższej i realnej obecności z innymi? Zanim udzielona zostanie odpowiedź na tak postawione pytania jako rodzic, nauczyciel, użytkownik mediów cyfrowych uznaj, że:

  • ów trójkąt cyfrowy w ogóle istnieje, że dotyczy twojego dziecka, ucznia, Ciebie, że jest naturalnym środowiskiem, w którym żyjemy. Raz na zawsze rozstań się z niepotrzebnymi sentymentami związanymi z życiem w czasach, w których nie było Internetu, w którym popołudnia i wieczory spędzane były na trzepaku. Dzisiaj w przestrzeni miast powstają piękne place zabaw, które przy dobrej pogodzie zapełniają się tak, że aż trudno szpilkę włożyć,
  • życie w obrębie cyfrowego trójkąta może być taką samą szansą na rozwój, jak zagrożeniem dla codziennego funkcjonowania. Nie strasz swoich najbliższych zagrożeniami związanymi z używaniem Internetu, dostrzegaj blaski i jasne strony przebywania w przestrzeni sieci. Nie izoluj nastolatków od internetu wzbudzając w nich poczucie winy, że lepiej rozmawiać, niż pisać.
  • nie bój się nowych technologii, oswój je. Staraj się poznać nowoczesne kanały komunikacji, zdobądź wiedzę na temat aplikacji, które wykorzystuje twoje dziecko / twój uczeń. Jeśli to możliwe używaj mediów cyfrowych wspólnie z dzieckiem, używaj technologii informacyjno-komunikacyjnych podczas prowadzonych przez siebie zajęć.

3. IDEA 3XR. NIBY PROSTA, ALE DLACZEGO TAK TRUDNA DO WDROŻENIA?

Zmierzając w kierunku ujawnienia idei, którą nazwaliśmy 3xR przypomnijmy kilka faktów, które są wynikiem badań prowadzonych przez Uniwersytet Gdański oraz Fundację Dbam o Mój Z@sięg w latach 2015/2016 wśród 22 tysięcy uczniów w wieku 12-18 lat (Więcej o wynikach badań znajdziesz tutaj: https://dbamomojzasieg.com/pobierz-raport/ ):

  • 60% osób badanych uważa, że w ich domach nie ma żadnych zasad dotyczących używania mediów cyfrowych, w szczególności Internetu oraz urządzeń mobilnych;
  • 35% rodziców nigdy ze swoimi dziećmi nie rozmawiało na temat negatywnych konsekwencji związanych z nałogowym używaniem Internetu oraz urządzeń mobilnych;
  • przeciętnie młodzież w Polsce zaczyna korzystać z własnych smartfony wieku 10 lat. Wiek ten ulega obniżeniu do siedem – osiem lat w przypadku młodzieży żyjącej w dużych aglomeracjach miejskich;
  • 62% młodych osób uważa, że ich kompetencje związane z codziennym używaniem mediów cyfrowych kształtują się na wyższym poziomie w porównaniu do umiejętności ich rodziców;
  • 2% – 3% młodzieży to osoby które w sposób problemowy używają smartfonów, To osoby, które Literatura przedmiotu nazywa fonoholikami.

Tych dosłownie kilka wskazanych danych procentowych jest dowodem na to, że w wielu polskich domach dziecko, młodzież w świat mediów cyfrowych wchodzi de facto sama. W takich sytuacjach rodzice w ogóle nie biorą na siebie ciężaru związanego z edukacją medialną swoich dzieci, można powiedzieć, że nie biorą na siebie roli pierwszego edukatora cyfrowego. Bierność wychowawcza rodziców w tym zakresie może być powodowana ich brakiem umiejętności używania najbardziej popularnych aplikacji takich jak Snapchat Facebook Instagram czy Twitter, przyjęcia postawy, że dzieci i młodzież o wiele lepiej znają się na używaniu urządzeń mobilnych niż ich rodzice.

A zatem, aby myśleć o budowaniu tak zwanej odpowiedzialności cyfrowej młodego pokolenia należy z jednej strony wzmacniać kompetencje cyfrowe dorosłych, ale przede wszystkim uczyć umiejętności nawiązywania odpowiednich relacji, budowania rodzinnych rytuałów, ustalania ram rodzinnych dla codziennego używania mediów cyfrowych. Właśnie na tych trzech filarach osadza się idea, którą nazwaliśmy ideą 3xR. Wydaje się, że drogą wiodącą do wzrostu liczby odpowiedzialnych zachowań w sieci może być trwałe wdrożenie tej idei.

RELACJE

„Każda bliska relacja oparta na miłości wymaga ciągłości i bycia razem, dzięki czemu ludzie mogą zacieśniać i rozwijać swój potencjał bliskości. Nie ma w tym nic odkrywczego. Wiemy od par, które żyją ze sobą dłużej niż siedem lat, że kiedy brakuje tego doświadczenia bycia razem, a bliskie spotkania mają miejsce tylko w wypadku jakichś kryzysów lub problemów rodzinnych, to czują się oni wtedy samotni, nieszczęśliwi i sfrustrowani w swoich związkach. Tym bardziej jeśli te awaryjne spotkania są bardzo krótkie lub zorientowane tylko na rozwiązania. Tacy ludzie pozornie funkcjonują ze sobą bardzo dobrze, ale tak naprawdę nie żyją razem”

Jesper Jull

http://dziecisawazne.pl/korzystanie-urzadzen-elektronicznych-wplyw-rozwoj-dziecka-jesper-juul/

Prawdopodobnie najdłużej trwające badania panelowe prowadzone przez uniwersytet Harvarda nad rozwojem 724 dorosłych ludzi jednoznacznie wskazują, że dobre relacje, jakie posiadamy z innymi ludźmi nie tylko utrzymują nas w szczęściu i zdrowiu, ale mają bardzo pozytywny wpływ na przeżywanie naszej starości oraz na funkcjonowanie naszego mózgu. Wnioski z badań prowadzą nas do prostego z twierdzenia: więzi społeczne są dla nas dobre, a samotność nas zabija. Naukowcy prowadzący badania udowadniają, że na podstawie jakości relacji można przewidzieć, w jaki sposób ułożą się przyszłe losy badanych osób. Zależności wydaje się być prosta: osoby które mają lepsze więzi społeczne w rodzinie, które posiadają wsparcie w przyjaciołach czy w lokalnej społeczności są szczęśliwsze, są fizycznie zdrowsze i żyją dłużej niż osoby, które nie mają tak dobrej więzi. Ludzie którzy byli najbardziej zadowoleni ze swoich relacji w wieku lat 50 byli zdrowsi w wieku lat 80. Więcej na https://www.youtube.com/watch?v=S4_oVpKorQA&t=12s

W innym ciekawym opracowaniu autorzy dochodzą do wniosku, że umarlibyśmy bez kontaktu fizycznego. Ludzie rodzą się z potrzebą dotyku albowiem warunkuje on jakość relacji, a nawet jest podstawą rozpoznawania i regulacji emocji. Dobrze zbudowana relacja redukuje lęki egzystencjalne u osób z niskim poczuciem własnej wartości, zmniejsza uczucie lęku i samotności, obniża poziom stresu, wypływa na odporność organizmu, a nawet leczy. Dotyk buduje więź, można powiedzieć, że jest językiem miłości. Widoczne jest to nawet wówczas, gdy dziecko nie potrafi się komunikować za pomocą słów, lecz przytula się do swoich rodziców i wiąże się z nimi swoim dotykiem. Innymi słowy możemy powiedzieć że dobrze zbudowana relacja oparta na bliskości i zrozumieniu emocji wzmacnia poczucie szczęścia (http://dziecisawazne.pl/umarlibysmy-bez-kontaktu-fizycznego-dlaczego-wazny/). Więcej o ważności relacji i emocjach przeczytasz tutaj:

  1. http://www.psychologiawygladu.pl/2015/10/mozg-dziecka-nie-radzi-sobie-bez-miosci.html?spref=fb&m=1
  2. https://swps.pl/strefa-psyche/blog/posty/16311-emocje-daja-zycie

RYTUAŁ

Żeby rozwinąć bliskość emocjonalną i intelektualną w relacji z dziećmi i partnerem, potrzebujemy 2-3 godzin dziennie na bycie razem, w którym jest także miejsce na ciszę i brak wszelkich planów. To doskonała sposobność, aby budować wspólne rytuały. Wszystkie one mają sens, o tyle, o ile są często i konsekwentnie powtarzane. Rytuały rodzinne, w których realizację zaangażowani są wszyscy domownicy, przede wszystkim budują poczucie bezpieczeństwa dziecka od najmłodszych jego lat. Sprawiają że dziecko uczy się pożądanej struktury dnia codziennego, powodują, że wszystkie osoby zaangażowany zaczynają być bliżej siebie. A zatem poniżej przedstawiamy  tylko niektóre z propozycji codziennych rytuałów możliwych do zastosowania na gruncie rodziny, które systematycznie wdrażane mogą dostarczyć naszemu dziecku odpowiednią dawkę poczucia bezpieczeństwa:

  • poranne przygotowywanie się do szkoły w strefie wolnej do mediów cyfrowych (phone-free zone),
  • wieczorna kąpiel o ustalonej porze dnia,
  • wspólna celebracja posiłków,
  • czytanie książki przed zaśnięciem,
  • systematycznie powtarzane weekendy bez używania mediów cyfrowych,
  • wspólne wyjazdy w znaczący miejsca

RAMA – RULES

Nie ma odpowiedzialnego używania smartfona, tabletu czy Internetu bez określenia i jasnych zasad używania urządzeń mobilnych. Zasady te stanowią ramę w używaniu cyfrowych urządzeń komunikacji z innymi, i tak rozumiane są naturalną konsekwencją wdrożonych w rodzinie rytuałów.  Pomysłów na uregulowanie naszego codziennego współistnienia w sąsiedztwie mediów cyfrowych jest naprawdę wiele: nieużywanie urządzeń cyfrowych podczas wspólnych posiłków, nie zabieranie ze sobą smartfona do łóżka, dokładne i konsekwentne pilnowanie czasu przeznaczonego na korzystanie z Internetu, używanie mediów cyfrowych tylko w miejscach bezpiecznych, nie korzystanie z urządzeń mobilnych podczas spotkań towarzyskich – to tylko niektóre z zasad, które jako pierwsze przychodzą na myśl. Ustalający rodzinne zasady tworzą przelane naszego współistnienia z urządzeniami mobilnymi należy pamiętać o kilku ważnych i bardzo istotnych kwestiach:

  • o zasadach panujących w domu współdecydują wszyscy członkowie rodziny. Rodzice pozostaje liderem w procesie tworzenia tych zasad,
  • ustalone zasady dotyczą wszystkich domowników,
  • zasady są konsekwentnie przestrzegane, wszyscy wiedzą, jakie konsekwencje towarzyszą ich złamaniu.
  • zasady są wiadome dla wszystkich, najlepiej kiedy pozostają spisane i umieszczone w widocznym miejscu,
  • zasady dotyczą nie tylko bezpośrednio korzystania z mediów cyfrowych, ale również rozciągają się na inne aktywności podejmowane przez członków rodziny w czasie wolnym, w czasie nauki, w czasie pracy. Więcej o zasadach znajdziesz tutaj.

4. TYTUŁEM ZAKOŃCZENIA

Wydaje się, że w dobie przyspieszonego rozwoju osobistego odpowiednie zbliżenie “trójkąta cyfrowego” oraz trójkąta “3xR” zwiększa szanse na pełne i kreatywne wykorzystanie zasobów Internetu. Jeśli omawiane trójkąty będą blisko siebie, a nawet nałożone na siebie mamy możliwość stworzenia odpowiednich warunków do tego, aby nasze dziecko nie tylko było odbiorcą treści w Internecie, ale również ich autorem. Nasze dzieci potrzebują naszej obecności w świecie cyfrowym, w szczególności kiedy są w okresie przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Pierwsza i podstawowa edukacja medialna leży nie po stronie nauczycieli, lecz po stronie rodziców, którzy pokazać powinni, że cyfrowe narzędzia mogą być pomocne w rozwoju pasji, zainteresowań, mogą przyczyniać się do wspierania osób potrzebujących, zwiększać szansę dziecka na lepszą edukację i rozwój własny.

I na zakończenie będąc RODZICEM pamiętaj o tym, że:

  • jesteś jednym z ostatnich pokoleń pamiętających życie bez Internetu. Owo świadectwo powinno być dla rodziców jeszcze większą stymulacją do tego, aby pokazywać swoim dzieciom piękno życia na łonie przyrody, wspólnie tworząc kulturę #jestemoffline,
  • relację nawiązujemy tylko będąc off-line (poza siecią) !!! Przebywając z innymi w sieci jedynie się z nimi kontaktujemy – tak zwykła mówić mama mojego synka,
  • aby idea “3xR” była odpowiednio zaimplementowana w rodzinne życie musi być wpierw wspólnie przedyskutowana i ustalona pomiędzy rodzicami,
  • idea “3xR” powinna odnosić się również do relacji, rytuałów oraz ram pomiędzy małżonkami (partnerami),
  • zakorzenienie idei “3xR” w życiu rodzinnym może być uwarunkowane od czynników na które mamy wpływ (moralność, religijność, świat wartości, i inne), jak również od czynników, na które większego wpływu możemy nie mieć (rozwód, choroba, struktura rodziny, posiadanie zatrudnienia, doświadczanie różnych problemów społecznych),
  • jeśli wpadasz na pomysł odcięcia swojego dziecka na tydzień od Internetu i innych mediów cyfrowych, odcinasz go de facto nie tylko od całej strefy rozrywki i zabawy, ale również od realnej możliwości kontaktu z innymi. Jeśli już stosujesz tego rodzaju karę to pamiętaj, aby w czasie jej trwania być bliżej własnego dziecka. Idź z nim na spacer, odwiedź rodziców bądź dziadków, pójdź z nim do kina, kup nagrodę niezwiązaną ze światem mediów cyfrowych, spędź z dzieckiem czas na wspólnej zabawie, porozmawiaj z nim. Najlepsze co może Ciebie spotkać po takim tygodniu to sytuacja, w której Twoje dziecko przychodzi do ciebie i mówi: mama, tata – ale fajny był ten czas bez używania Internetu i smartfona,
  • bezwzględne zakazy są tylko jedną z wielu form modelowania postaw zmierzających do bardziej odpowiedzialnego i bardziej świadomego używania mediów cyfrowych przez Twoje dziecko,
  • jesteś bardzo często podglądany, również w kwestii używania mediów cyfrowych, w tym urządzeń mobilnych. Jeśli sami zanurzeni jesteśmy bez końca w smartfonach i mediach społecznościowych, i świadkiem tego są nasze dzieci, to niestety w sposób naturalny zabierana jest przestrzeń i czas na wspólne bycie. A jeśli rodzic nie daje dziecku możliwość bycia z nim w relacji dziecko czuje frustrację, bezradność, zagubienie, brak zaufania. Jak to ostatnio napisał Jesper Jull:

„kiedy dla rodzica priorytetem jest smartfon i komputer, dziecko zaczyna czuć się bardzo samotne. To poczucie naznacza także jego doświadczenie w innych kontekstach społecznych. Jeśli chodzi o młodsze dzieci, to najczęstszą konsekwencją jest utrata nadziei, że jakikolwiek dorosły zechce poświęcić im swój czas, żeby je wysłuchać i pomóc w zrozumieniu, kim są. Nastolatki natomiast zaczynają wycofywać się z życia rodzinnego i poszukują uznania, zrozumienia i bliskości na zewnątrz, bardzo często posiłkując się Internetem”

A teraz kilka uwag dla NAUCZYCIELI i przedstawicieli środowiska szkolnego:

  • ideę “3xR” możesz wdrażać również w środowisku szkolnym. Zastanów się przy tym i odpowiedz na kilka podstawowych pytań: w jaki sposób moja szkoła dba o relacje między uczniami, nauczycielami, rodzicami? Jakie w szkole funkcjonują ramy (zasady) używania mediów cyfrowych i jakie były intencje ich wprowadzenia? Co jak nauczyciele robimy, aby budować nasze szkolne rytuały wspólnego bycia w jednej przestrzeni?
  • wprowadzenie w szkole bezwzględnego zakazu używania smartfonów wcale nie oznacza: NIE MAM PROBLEMU. Młodzież szkolna mówi jasno: jesteśmy związani z naszymi smartfonami, pierwsze co robimy to wracamy do domu i dopadamy do naszych cyfrowych gadżetów
  • szkolne zasadach używania smartfonów powinny być ustalane wspólnie z reprezentacją uczniów. Pamiętaj, że szkoła pozostaje liderem w procesie tworzenia tych zasad. Szkolne zasady muszą być znane wszystkim – najlepiej spisz je i wywieś w widocznym miejscu (31% uczniów uważa, że zasady używania smartfonów w szkole są niejasne),
  • ustalone zasady dotyczą wszystkich czyli również nauczycieli (24% z nich przyznaje, że sama korzysta ze smartfonów do celów prywatnych podczas prowadzonych przez siebie zajęć),
  • szkolne zasady muszą być konsekwentnie przestrzegane, wszyscy wiedzą, jakie konsekwencje towarzyszą ich złamaniu,
  • dobrze wdrożony TIK w edukacji (używanie narzędzi technologiczno-informatycznych) może być postrzegane jako element profilaktyki e-uzależnień.
Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola wymagane zostały oznaczone gwiazdką *

Jesteś nowy?

Sprawdź jak możesz nam pomóc. Liczymy na Ciebie!